Ο αρχιτέκτων που δεν φοβήθηκε το ύψος

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 05-06-10

Μεγάλη αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη για το πλούσιο έργο του Ιωάννη Βικέλα

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ

Eίναι, ίσως, ο πιο πληθωρικός Ελληνας αρχιτέκτονας. Ο Ιωάννης Βικέλας, στα 52 χρόνια της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας, έχει μελετήσει και επιβλέψει περισσότερα από 800 έργα! Το μαρτυρεί η ογκώδης μονογραφία του που εκδόθηκε με αφορμή τη μεγάλη αναδρομική έκθεση που διοργανώνει το Μουσείο Μπενάκη από τις 9 Ιουνίου στο κτίριο της οδού Πειραιώς.

Το παράδοξο στην περίπτωση του Βικέλα είναι ότι η αρχιτεκτονική υπερπαραγωγή δεν συνδυάζεται πάντα με μιαν ευρεία αποδοχή του έργου του. Οι δυτικότροπες φόρμες του, η αγάπη του για τους ουρανοξύστες, η αποϊδεολογικοποίηση της αρχιτεκτονικής του τον αποξένωσαν από τον φορτισμένο ιδεολογικά χώρο του ακαδημαϊκού κατεστημένου του ΕΜΠ. Οταν του επισημαίνουμε την απόσταση, ξαφνιάζεται. «Πραγματικά είναι η πρώτη φορά που το σκέφτομαι και ίσως να είναι αλήθεια. Στα 50 αυτά χρόνια με κάλεσαν μόλις δύο φορές από το Πολυτεχνείο για να μιλήσω. Από την άλλη πλευρά, δίδαξα σε δύο Πανεπιστήμια, των Πατρών και στο Ιόνιο. Αλλά πραγματικά σας το λέω, ήμουν τόσο απορροφημένος με τη δουλειά που δεν είχα χρόνο για τέτοιες σκέψεις».

Ο Ιωάννης Βικέλας γεννήθηκε στο Παρίσι το 1931. Σπούδασε στην Αρχιτεκτονική σχολή του ΕΜΠ απ’ όπου αποφοίτησε το 1955. Σχεδιάζει το πρώτο του κτίριο στην οδό Οθωνος, επτά χρόνια αργότερα. «Είχα απίστευτο θράσος», θυμάται. «Μια από τις μεγαλύτερες τεχνικές εταιρείες της εποχής κατασκεύαζε μια πολυκατοικία στην οδό Αγίου Μελετίου που κατελάμβανε ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο, γεγονός που με εντυπωσίασε και με ώθησε να παρακολουθώ το έργο τους. Το επόμενο κτίριό τους ήταν στην πλατεία Συντάγματος, Αμαλίας και Οθωνος ένα κτίριο τόσο κεντρικό αλλά και τόσο μέτριο. Οταν ήταν έτοιμοι να χτίσουν ένα άλλο κτίριο, τους χτύπησα κυριολεκτικά την πόρτα και τους ζήτησα να μου δώσουν τη δυνατότητα να υποβάλω μια πρόταση».

Πολύ πρώιμα για την Αθήνα, εφαρμόστηκαν ενιαίες γυάλινες επιφάνειες χωρίς τη μεσολάβηση μεταλλικού σκελετού στήριξης για τα καταστήματα του ισογείου. Ο νεαρός αρχιτέκτονας έδωσε το στίγμα του από πολύ νωρίς.

O Ιωάννης Βικέλας είναι ο αρχιτέκτονας των λιγοστών ψηλών κτιρίων της Αθήνας. Το όνομά του έχει συνδεθεί με την κατασκευή του Πύργου Αθηνών και του μεταγενέστερου Atrina, συμβόλου της ανάδειξης της λεωφόρου Κηφισίας. Οι απόψεις του υπέρ της κατασκευής πολυώροφων κτιρίων στο Λεκανοπέδιο τον έφεραν συχνά σε σύγκρουση με τις απόλυτες θέσεις της αρχιτεκτονικής νομενκλατούρας. Ο Ιωάννης Βικέλας πιστεύει ακράδαντα ότι μια μεγαλούπολη σαν την Αθήνα, εκτός από τα συμβατικά της κτίρια, έχει μεγάλη ανάγκη και από σημεία αναφοράς, και που, εκτός από τη διακοπή της μονοτονίας, είναι πολύτιμα στοιχεία προσανατολισμού και αισθητικής αναβάθμισης μεγάλης κλίμακας, όταν βεβαίως αυτά αποτελούν άρτιες κατασκευές και δεν στερούνται έμπνευσης. Υπερασπίζεται το γυαλί ως υλικό, αφού είναι κατεξοχήν ο αρχιτέκτονας που το χρησιμοποίησε στα κτίρια γραφείων της Κηφισίας. Υπενθυμίζει ότι σε μια Αθήνα βουτηγμένη στο μπετόν, οι γυάλινες επιφάνειες προσέφεραν πολύτιμες διαφυγές ελαφρύτητας και ευγένειας.

Οσο για την κριτική των οικολόγων, επισημαίνει ότι η σύγχρονη τεχνολογία του double skin έδωσε μιαν ικανοποιητική απάντηση στις απαιτήσεις της εποχής.